Recensies
De Volkskrant, Maartje Stokkers, 28 september 2025
Festival September Me heeft met de opera over het leven van Charlotte Salomon een prachtige première!
Een slimme zet van librettist en regisseur Annechien Koerselman is de setting van een familieopstelling.
En dat laatste is wat de voorstelling lucht geeft. De musici bewandelen allemaal virtuoos het smalle gebied tussen de lach en de traan.
Charlotte Salomon – Leben? oder Theater? is van harte aanbevolen.
Nederlands Dagblad, Margaretha Coornstra, 03 oktober 2025
Toch ligt het in Leben oder Theater? het accent niet op het nazisme, al wordt 'De Oorlog' kwaadaardig dreigend vertolkt door accordeonist en zanger Wilco Oomkes. Centraal staat Charlottes beladen familiegeschiedenis, of beter gezegd: haar worsteling daarmee.
Via een familieopstelling wordt haar familiegeschiedenis gereconstrueerd. Een mooie vondst, die ook voor het publiek verhelderend werkt.
Een fascinerend decor vormen de voorbijglijdende gouaches van Charlotte Salomon, die via het projectiescherm consequent de gebeurtenissen op het podium illustreren.
Verrassend is dat de rol van Charlotte wordt gespeeld door vier zangeressen van Wishful Singing. Bovendien valt haar personages soms in vier personen uiteen: een duo van sopraan en alt voor de onzekere 22 jarige Charlotte én eenzelfde duo voor de meer volwassen 25-jarige Charlotte, die haar jongere alter-ego bemoedigt.
Dat ze [Annechien Koerselman] koos voor een Duitstalig libretto was niet alleen voor de couleur locale. 'De Duitse taal zingt net iets beter'.
Ook motorisch wordt er nogal wat van verschillenden uitvoerenden gevergd. Wat te denken van de contrabas bestrijken en tegelijkertijd zingen en acteren. Of getweeën synchroon een aanloopje nemen om dan met uitgespreide armen op een stoel te springen.
Ondanks het zware thema - zelfdoding - is het de makers gelukt om dit Singespiel luchtig te houden. Dat is weer mede te danken aan de historische Charlotte Salomon, die in haar nagelaten teksten niet terugdeinsde voor zelfironie en galgenhumor.
Het resultaat is een evenwichtig, ambachtelijk weldoortimmerd geheel. Timing, mimiek, dictie, beheerste volumewisselingen: alles valt op z'n plek.
Operamagazine, Franz Straatman, 03 oktober 2025
De muzikanten [vulden] spelend, zingend en acterend de mannelijke karakters in. Dat deden zij met overtuigende inzet, waarbij Wilco Oomkes de angstwekkende figuur ‘Oorlog’ uitbeeldde met luid Nazi geschreeuw. Hij is de zwarte kant van het Duitsland vanaf 1933, waar Charlotte juist naar vrijheid snakt.
Een belangrijke rol heeft bariton Florian Just. Zijn personage Amadeus Daberlohn is gebaseerd op een vriend van Charlotte, genaamd Alfred Wolfsohn. Zijn karakter heeft wat meer gewicht gekregen in het libretto. Hij treedt op als mentale coach voor de zoekende Charlotte.
Dankzij de geweldige vocale en acteer kwaliteiten van de Wishful Singing groep is deze productie over het leven en het werk van Charlotte Salomon een aanrader. Bovendien krijgt de toeschouwer een mooi overzicht van de kleurrijke fantasieën van kunstenares.
Basia Con Fuoco, Neil van der Linden, 18 oktober 2025
Als half dagboek, half opera vraagt Leben? oder Theater?: Ein Singespiel om een muziekdramatische uitvoering.
Er wordt razendknap gezongen, er klinken messcherpe harmonieën van het zangkwartet en bariton Florian Just. De vier leden van Wishful Singing vertolken alle vrouwenrollen, bariton Florian Just is zangleraar Amadeus Daberlohn en de drie muzikaal virtuoze instrumentalisten acteren ook fraai Charlottes vader, haar grootvader en de steeds vaker in het straatbeeld zichtbare Nazi’s.
Goed is ook dat Wishful Singing in deze productie soms ruig durft te zingen.
En verder krijg je veel van het werk van Charlotte Salomon te zien. De vele familieperikelen waaronder al die zelfmoorden worden breed uitgemeten maar spelen een prominente rol in Charlottes werk, dus rub it in.
Voorpubliciteit
De Volkskrant, Guido van Oorschot, 25 september 2025
‘Mooi!’, roept een stem uit het duister. Regisseur Annechien Koerselman zet nog wat punten op de i, tien dagen voor de première van de nieuwe opera Charlotte Salomon – Leben? oder Theater?. Of de sopraan vlotter kan vallen. Of de bariton wanhopiger wil zuchten. Op zaterdag 27 september komt alles samen in het Amersfoortse theater Flint, waarna een uitgebreide tournee.
Ook toen regisseerde Annechien Koerselman. Nu gaf ze het zetje dat leidde van koorstuk naar opera.‘Opera gaat immers over de grote dramatische momenten van het leven’, zegt ze. ‘Nou, hier hebben we er een te pakken. Onvoorstelbaar toch, dat je zo lang wordt voorgelogen over de dood van je moeder? Charlotte vernam het vlak nadat haar grootmoeder had geprobeerd zich van het leven te benemen – wat haar in tweede instantie ook lukte. Ze raakte er zo door van streek dat ze haar eigen bestaan wilde ontwarren.’
‘Het verhaal is niet eens zo complex, maar ze brengt het intuïtief in beeld, met veel zijpaden. In mijn toneelbewerking breng ik er lijn in met een zogeheten familieopstelling, een bekende vorm van psychotherapie. Voor mij is het een theatrale manier om uit te puzzelen hoe Charlotte zich tot de andere personages verhoudt.’
‘Hij vond dat je pas ware kunst kon maken als je de dood in de ogen had gekeken. Dat idee nam Charlotte van hem over.’ Kamperman: ‘Maar ze neemt hem ook op de hak. Ze zet hem neer als een mansplainer die goochelt met theorietjes.’ Koerselman: ‘Het blijft onduidelijk of ze een affaire hadden. Charlotte was extreem verlegen en vluchtte misschien in een fantasie. Wolfsohn zat allang in Londen toen ze een paar prachtige erotische taferelen schilderde.’
Koerselman: ‘Mijn indruk is dat Charlotte haar trauma’s al schilderend heeft overwonnen. Zonder de Holocaust had ze haar leven vermoedelijk op orde gekregen. Ik denk niet dat ze haar tante, moeder en grootmoeder achterna was gegaan.’ Kamperman: ‘Zo bekeken biedt onze voorstelling hoop. Charlotte vertelt ook een verhaal over hoe je je in ruwe tijden staande houdt.’ Koerselman: ‘Doorgaan bij tegenslag. Altijd mooie dingen maken.’
